NIE DAJ SI? WCI?GN?? NA RING!
 

Witryna Ośrodka Szkolno-Wychowawczego

  • Full Screen
  • Wide Screen
  • Narrow Screen
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

NIE DAJ SI? WCI?GN?? NA RING!

Email Drukuj PDF
Jak sobie radzi? z prowokacyjnymi zachowaniami uczniów?

Uwarunkowania trudnych zachowa? dzieci i m?odzie?y

Umiej?tno?? w?a?ciwego reagowania na trudne zachowania wi??e si? z umiej?tno?ci? dokonywania bardziej wnikliwej diagnozy przyczyn. Zachowania trudne s? uwarunkowane wieloma czynnikami, które tkwi? zarówno w samej jednostce, jak i w jej otoczeniu.

Czasami przyczyn? niegrzecznego odezwania si? ucznia lub gwa?townej reakcji jest po prostu z?a dyspozycja fizyczna czy psychiczna danego dnia, która objawia si? niepokojem i rozdra?nieniem. W wielu wypadkach nieprawid?owe zachowania, zw?aszcza powtarzaj?ce si?, s? efektem przykrych do?wiadcze? z otoczeniem spo?ecznym i maj? charakter obronny. Zdarza si? te?, ?e ucze? ?yje w stanie permanentnego przeci??enia emocjonalnego, spowodowanego na przyk?ad rozpadem ma??e?stwa rodziców, a drobna trudno?? do?wiadczona w szkole jest przys?owiow? „kropl? przepe?niaj?c? czar?”, która wyzwala reakcj? budz?c? niepokój lub irytacj? nauczycieli. Czasem trudne zachowanie jest wo?aniem o pomoc, prób? wymuszenia uwagi i wsparcia ze strony doros?ych spoza rodziny. U du?ej grupy trudnych uczniów rozpoznaje si? znacz?ce deficyty najwa?niejszych umiej?tno?ci psychologicznych i spo?ecznych. Braki te, powsta?e w procesie wychowania, utrudniaj? m?odym ludziom radzenie sobie samym ze sob? i zaburzaj? ich funkcjonowanie spo?eczne.

Reakcja czy dzia?ania podejmowane przez nauczyciela powinny by? adekwatne do rozpoznanego zestawu czynników mog?cych le?e? u pod?o?a zachowania ucznia. Do tego niezb?dna jest, oprócz znajomo?ci mo?liwych czynników, znajomo??, cho?by podstawowa, ka?dego ucznia – jego mo?liwo?ci, potrzeb, sytuacji rodzinnej i innych wa?nych problemów.

Wiedza na temat ucznia u?atwia wybór w?a?ciwej reakcji i chroni przed narastaniem trudno?ci mog?cych prowadzi? do sytuacji kryzysowej. Na przyk?ad, surowe ukaranie ucznia, którego zachowanie by?o aktem desperacji spowodowanej d?ugotrwa?ym przeci??eniem,  mo?e doprowadzi? go do próby samobójczej. Potrzebna mu jest przede wszystkim spokojna rozmowa, zainteresowanie i wsparcie. By? mo?e oka?e si? niezb?dna interwencja z udzia?em specjalisty. Inna reakcja b?dzie potrzebna w przypadku zachowania b?d?cego jednorazowym „wyg?upem”.

Na niektóre czynniki, jak sytuacja rodzinna ucznia, nauczyciel nie ma wp?ywu. Ma jednak wp?yw na wiele czynników sk?adaj?cych si? na klimat klasy i szko?y. Nieprawid?owe zachowania uczniów bardzo cz?sto s? reakcj? na niejasne zasady oceniania, niesprawiedliwo??, chaos organizacyjny czy wrogie relacje pomi?dzy doros?ymi i m?odzie?? lub w grupie rówie?niczej.

Wychowawca, jako doros?a osoba znacz?ca, dysponuje pot??nymi narz?dziami wp?ywu. Jest modelem prawid?owych b?d? nieprawid?owych zachowa?, inicjatorem dzia?a? mog?cych powodowa? po??dane zmiany lub osob? biern?.

Prowokacja, jako zachowanie szczególnie trudne

Niepewno??, obawy i w?tpliwo?ci nauczycieli, dotycz?ce prawid?owo?ci w?asnych reakcji i zachowa?, s? najwi?ksze w przypadku kierowanych do nich agresywnych zachowa? m?odzie?y, zw?aszcza, gdy wychowawca staje si? obiektem ewidentnej prowokacji.

Nauczyciele rozumiej?, ?e s? w ten sposób poddawani specjalnemu testowi, a niew?a?ciwa reakcja mo?e ich o?mieszy? w oczach uczniów i narazi? na szwank ca?y ich autorytet.

Najcz??ciej stawiane pytania to: Reagowa? na prowokacj?, czy nie reagowa?? Czy lepiej nic nie mówi? daj?c uczniowi lekcewa??cym spojrzeniem do zrozumienia, ?e uwa?amy go za „smarkacza”, czy te? powiedzie? g?o?no, co my?limy o jego zachowaniu? Wys?a? go do dyrektora, czy najpierw próbowa? samemu poradzi? sobie z t? sytuacj?? Jakie kary najbardziej skutecznie zniech?c? prowokatora do ponawiania podobnych wybryków?

Nauczyciel, który zawsze jest wychowawc?, musi zareagowa? na nieprawid?owe, dysfunkcyjne zachowanie ucznia.  Jednak jego odpowied? nie mo?e by? przypadkowa lub podyktowana aktualnymi emocjami. Powinna by? przemy?lana i celowa, daj?ca wysok? gwarancj? pozytywnej zmiany zachowania wychowanka.

B?d?c obiektem prowokacji ?atwiej jest wytworzy? dystans emocjonalny, gdy znamy motywy i mechanizm powstawania zachowa? dysfunkcyjnych dzieci i m?odzie?y, (dlaczego i po co to robi??). Z regu?y „trudne” zachowania s? sposobem komunikowania si? z otoczeniem, a tak?e narz?dziem do za?atwiania bardzo wa?nych dla ucznia spraw. Nie jest ?atwo opanowa? negatywne emocje, gdy dziecko sprawia nam rozliczne k?opoty, narusza nasz spokój czy poczucie kompetencji.

W utrzymaniu dystansu emocjonalnego mo?e nam tak?e pomóc spojrzenie na nieprawid?owe zachowania jako na objaw trudno?ci, których do?wiadcza przede wszystkim sam ucze?. Tak naprawd? utrudniaj? mu one wchodzenie w normalne interakcje z doros?ymi i rówie?nikami oraz zaburzaj? proces uczenia si?.

Istotna dla nauczyciela jest równie? ?wiadomo?? wp?ywu jego reakcji, jako znacz?cej osoby doros?ej, na dalszy rozwój wypadków, w tym na relacje z uczniami. Konsekwencj? mo?e by? wygaszenie nieprawid?owego zachowania lub utrwalenie i eskalacja prowadz?ca do d?ugotrwa?ego konfliktu.

 U dzieci i wczesnych nastolatków proces socjalizacji nie jest jeszcze zako?czony. Okres dojrzewania to w?a?nie faza intensywnego rozwoju spo?ecznego. Wzrasta znacz?co liczba kontaktów, co stwarza okazj? do uczenia si? najwa?niejszych umiej?tno?ci spo?ecznych. M?odzi ludzie poszukuj? wzorców zachowa? i testuj? ró?ne modele zachowa? –po??dane i niepo??dane. Sprawdzaj? te? si?? swego wp?ywu na otoczenie.

Osoby z deficytami w zakresie wa?nych umiej?tno?ci psychologicznych i spo?ecznych poprzez agresywn?, cz?sto wrog? konfrontacj?, usi?uj? zaspokoi? potrzeby psychologiczne i za?atwi? porachunki ze swoim otoczeniem. Motywem jest przewa?nie ch?? zemsty lub ch?? zwrócenia na siebie uwagi doros?ych i rówie?ników.

Je?li nauczyciel nie zareaguje, albo da si? sprowokowa? i podejmie wrog? konfrontacj?, przynosi to uczniowi rozmaite profity, jak satysfakcja z o?mieszenia wychowawcy, uznanie kolegów, poprawa pozycji w grupie rówie?niczej itp.

Starciom pomi?dzy uczniem a nauczycielem, zw?aszcza niezbyt lubianym, mo?e kibicowa? ca?a szko?a. Uzyskane gratyfikacje utrwalaj? podobne zachowanie, a tak?e zach?caj? innych m?odych ludzi do jego kopiowania. Uczestnicy i obserwatorzy wrogiej konfrontacji zawsze do?wiadczaj? silnych emocji, jak napi?cie, gniew i l?k, które wp?ywaj? w istotny sposób na klimat klasy i szko?y, a zw?aszcza na wewn?trzne relacje spo?eczne.

Prowokuj?c nauczyciela ucze? wiele ryzykuje. Lista ewentualnych kar jest mu ?wietnie znana. Dokonuj?c bilansu zysków i strat mo?e jednak uzna?, ?e mu si? to op?aci.

Perspektywa uzyskania wspomnianych wy?ej gratyfikacji jest w stanie os?abi? l?k przed negatywnymi konsekwencjami.

Cech? rozwojow? dzieci i wczesnych nastolatków jest s?aba zdolno?? przewidywania rozwoju wydarze? wywo?anych ich w?asnym post?powaniem.

Dora?ne korzy?ci wynikaj?ce z ró?nych zachowa? ryzykownych maj? dla nich cz?sto wi?ksze znaczenie ni? negatywne konsekwencje, szczególnie odleg?e w czasie.

Najwi?ksze ryzyko zwi?zane z uczestnictwem w prowokacji podejmuje jednak nauczyciel. Uciekaj?c z sytuacji trudnej, udaj?c, ?e nie widzi i nie s?yszy, podczas gdy wszyscy wiedz?, ?e widzia? i s?ysza? daje komunikat, i? jest osob? s?ab? i boja?liw?, która nie umie sobie poradzi?. Ustawia si? tym samym w roli potencjalnej ofiary.

Z kolei reaguj?c agresywnie pod wp?ywem gniewu daje sygna?, ?e zosta? „celnie trafiony”. Jego wroga reakcja  wyzwala ch?? odwetu u wychowanków, co mo?e zapocz?tkowa? powa?ny konflikt, który obni?a autorytet nauczyciela w oczach uczniów i rodziców, jak równie? ocen? jego kompetencji zawodowych u kolegów.

Prowokacj? mo?na przyrówna? do zaproszenia na ring bokserski. Wchodz?c na ring i decyduj?c si? na oddawanie razów nauczyciel wik?a si? w sytuacj? praktycznie bez dobrego wyj?cia. Zgadza si? tym samym na realizacj? destrukcyjnego scenariusza narzuconego przez osob? niedojrza??, która w tej walce ma znacznie wi?cej atutów i czuje si? bardziej bezpiecznie ni? doros?y pe?ni?cy rol? wychowawcy.

 Warto pami?ta?, ?e nauczyciel na ringu zawsze przegrywa. Przegra, je?li da si? znokautowa? uczniowi, ale równie? przegra, gdy sam znokautuje ucznia. Przed oddawaniem zbyt silnych ciosów musz? go powstrzyma? zasady etyki zawodowej i przepisy prawa. Dziecko czy nastolatek nie ma a? takich ogranicze? lub mo?e nie by? ich ?wiadomy. O ile da si? znale?? okoliczno?ci ?agodz?ce dla zachowania dziecka, które ma k?opoty z kontrolowaniem i hamowaniem emocji, o tyle nauczyciel nie mo?e liczy? na pob?a?anie. Dlatego has?em i g?ównym wskazaniem, którym powinien si? kierowa? jest: „Nie daj si? wci?gn?? na ring!”

Nauczyciel musi zareagowa?, ale powinien zaproponowa? swój w?asny scenariusz, na który m?ody cz?owiek nie jest przygotowany. Zamiast destruktywnej, wrogiej konfrontacji podejmuje konfrontacj?, ale konstruktywn?, która pomaga wygasza? niepo??dane zachowania, ale te? otwiera drzwi do dalszych pozytywnych kontaktów.

W?a?ciwe i bezpieczne reagowanie, zwane Metod? Konstruktywnej Konfrontacji,

bazuje na Komunikacie „Ja”. Zamiast gani? zachowanie nieprawid?owe nauczyciel

modeluje zachowanie po??dane.

W tym miejscu konieczne jest wyra?ne zastrze?enie. Umiej?tno?? odpowiadania konstruktywn? konfrontacj? na agresj? i prowokacj? powinna nale?e? do podstawowego wyposa?enia ka?dego nauczyciela. Nie mo?na jej jednak traktowa? jako panaceum na trudno?ci wychowawcze i problemy wszelkiego kalibru. W przypadku powa?nych lub powtarzaj?cych si? zachowa? ryzykownych trzeba podj?? interwencj? profilaktyczn? z udzia?em ucznia i jego rodziców. Gdy zachowanie ucznia zagra?a bezpiecze?stwu i zdrowiu jego samego oraz otoczenia i/lub ma charakter czynu karalnego konieczne jest uruchomienie szkolnych procedur reagowania w sytuacjach szczególnych zagro?e?, zak?adaj?cych wspó?prac? z policj? i innymi instytucjami z zewn?trz.
You are here